Της Φαίης Καραβίτη
fkaraviti@pegaus.gr
Αφορμή για την πρώτη δημόσια συζήτηση περί του ενδεχομένου η ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας να μην καταλήξει σε πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτέλεσε η τοποθέτηση του τέως πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη υπέρ μιας «ειδικής σχέσης». Ο κ. Σημίτης, ο πολιτικός που προώθησε έμπρακτα την πλήρη ένταξη της γείτονος, συντάσσεται σήμερα με τους -ουκ ολίγους- τουρκοσκεπτικιστές της κεντρικής Ευρώπης, προκαλώντας ρωγμές στο κυρίαρχο «δόγμα» της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής της τελευταίας δεκαετίας.
Ο ελληνικός πολιτικός κόσμος συνελήφθη απροετοίμαστος να εμπλακεί σε έναν προβληματισμό, ο οποίος κερδίζει διαρκώς έδαφος στην Ευρώπη. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας έχουν υιοθετήσει τη θέση που υποστήριζε και ο Κώστας Σημίτης, στηρίζοντας τις ελπίδες για εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων στην πλήρη συμμόρφωση της Τουρκίας, η οποία πρέπει να οδηγεί στην πλήρη ένταξή της.
Αποστασιοποίηση
Η τουρκική κυβέρνηση όμως επιδεικνύει τελευταίως προκλητικά την αποστασιοποίησή της από το ευρωπαϊκό όραμα, το οποίο και χάνει διαρκώς την ελκυστικότητά του στην κοινή γνώμη της χώρας, με την «βοήθεια» και των Ευρωπαίων εκείνων, οι οποίοι δεν βλέπουν θέση στην Ευρώπη για τους Τούρκους. Αν λοιπόν η Τουρκία δεν φθάσει στο «τέλος του δρόμου», η Ελλάδα δεν θα διαθέτει πλέον κανέναν μοχλό πίεσης.
Η συζήτηση για διαδικασία με «ανοιχτό τέλος» (open ended), η οποία δεν θα οδηγήσει απαραίτητα στην πλήρη ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. αλλά σε μια «ειδική σχέση», γίνεται συνεχώς εντονότερη σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Αυστρία, οι οποίες τοποθετούνται αρνητικά στην προοπτική πλήρους ενσωμάτωσης της Τουρκίας. Η δυναμική αυτής της συζήτησης είναι πλέον πολύ ισχυρή για να αγνοηθεί από την Αθήνα, η οποία παραμένει πιστή στο «δόγμα» περί «πλήρους συμμόρφωσης - πλήρους ένταξης». Αν η κυβέρνηση εκτιμά ότι τα ελληνικά συμφέροντα εξυπηρετούνται μόνο από την πλήρη ένταξη και την προοπτική της, η ώρα που η Τουρκία αμφιταλαντεύεται δεν είναι η καταλληλότερη για να εγκαταλειφθεί δημοσίως η πάγια ελληνική θέση. Μια συζήτηση όμως, η οποία πλέον ξεφεύγει από τα εθνικά πλαίσια και μεταφέρεται στην Ευρώπη από τα ισχυρότερα μέλη της Ένωσης, δεν μπορεί να θεωρείται αμελητέα ή να αντιμετωπίζεται ως ανύπαρκτη. Ακόμη και ως υπόθεση εργασίας θα πρέπει να μελετηθεί από τους αρμόδιους, με γνώμονα τα μεγαλύτερα δυνατά κέρδη για τη χώρα. Χειροπιαστό και συγκρίσιμο προς την ένταξη της Κύπρου κέρδος από την στήριξη της ευρωπαϊκής πορείας της Τουρκίας θα μπορούσε να είναι σήμερα η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο, θέμα το οποίο ο Ταγίπ Ερντογάν παρέπεμψε στις καλένδες των... τεχνοκρατών κατά την πρόσφατη συνάντησή του με τον Κώστα Καραμανλή στην Άγκυρα.
Η «ειδική σχέση» ωστόσο, ένα καθεστώς το οποίο πιθανότατα θα περιορίζεται στην τελωνειακή ένωση με την ενωμένη Ευρώπη και θα προβλέπει σημαντικούς περιορισμούς, δεν αποκλείεται να εμφανισθεί τα επόμενα χρόνια ως αναπόφευκτη εξέλιξη. Η μάλλον πρόωρη προς Ανατολάς διεύρυνση της Ε.Ε. δημιούργησε εσωτερικές διαφορές και προκάλεσε εύλογη εσωστρέφεια ώστε μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων να θεωρείται βέβαιη κατάληξη - αν δεν έχει ήδη δημιουργηθεί. Εάν αυτά τα σχήματα λάβουν και θεσμική μορφή, η Τουρκία και ενδεχομένως οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων θα θεωρούνται «πλήρη» μέλη, θα απολαύουν ωστόσο μόνο μέρος των προνομίων των χωρών του σκληρού πυρήνα.
Σταθερή η Ελλάδα
Η κυβέρνηση, όπως φαίνεται και από την αποκλειστική δήλωση της υπουργού Εξωτερικών στην «ΗτΣ», παραμένει προσηλωμένη στη στήριξη της ευρωπαϊκής πορείας της Τουρκίας, εφόσον βεβαίως εκπληρωθούν τα κριτήρια, ενώ θέτει ζήτημα αξιοπιστίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι της Άγκυρας. Η τοποθέτηση ωστόσο του Κώστα Σημίτη προκάλεσε αμηχανία στο ΠΑΣΟΚ, που υποχρεώθηκε, με μια ασυνήθιστα λακωνική δήλωση του αρμόδιου για τα Εξωτερικά βουλευτή Πάνου Μπεγλίτη, να λάβει αποστάσεις από τον τέως πρωθυπουργό. Με αποκλειστικές δηλώσεις τους στην «ΗτΣ» τα μικρότερα κόμματα εμμένουν σε απόψεις που έχουν διατυπώσει και κατά το παρελθόν, το ΚΚΕ αντίθετο στην Ε.Ε. και στη διεύρυνσή της και ο ΣΥΝ πιο κοντά στις θέσεις ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η τοποθέτηση του προέδρου του ΛΑΟΣ Γιώργου Καρατζαφέρη, ο οποίος επιχειρεί και μια εκτίμηση των κινήτρων του κ. Σημίτη.
Π. Μπεγλίτης
Δεν αλλάζουμε στρατηγική
«Το ΠΑΣΟΚ παραμένει σταθερά στη στρατηγική που διαμόρφωσε και με συνέπεια υλοποίησε, ως κυβέρνηση, σχετικά με την ευρωπαϊκή πορεία και τον τελικό στόχο της ένταξης της Τουρκίας, υπό τη βασική προϋπόθεση του σεβασμού των αποφάσεων και των κριτηρίων που έχει θέσει η ΕΕ».
Βουλευτής ΠΑΣΟΚ, αρμόδιος για Εξωτερική Πολιτική και Άμυνα
Θ. Παφίλης
«Οχι» στην Ε.Ε. και στη διεύρυνσή της
Το ΚΚΕ είναι αντίθετο με την ΕΕ και τη διεύρυνσή της. Κατά συνέπεια είναι αντίθετο και με την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. για τους ίδιους λόγους που τάχθηκε και κατά της ένταξης της Ελλάδας και όχι για εθνικιστικούς ή πολιτισμικούς λόγους. Την ένταξη της Τουρκίας επιδιώκει το τουρκικό κεφάλαιο και τμήματα του ευρωπαϊκού κεφαλαίου για να εξυπηρετήσουν τα δικά τους συμφέροντα. Τα κόμματα του «ευρωμονόδρομου» (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΝ, ΛΑΟΣ) εκτός των άλλων προβάλλουν και τη θέση ότι η ενταξιακή διαδικασία θα επιλύσει και τα ελληνοτουρκικά προβλήματα με την εφαρμογή του ονομαζόμενου ευρωπαϊκού κεκτημένου. Έχει όμως αποδειχθεί ότι αυτό χρησιμοποιείται ανάλογα με τα συμφέροντα των ιμπεριαλιστικών χωρών. Άλλωστε η Ε.Ε. «ξεχνά» ότι σε κράτος- μέλος της (Κύπρος) υπάρχει κατοχή και στις διεκδικήσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο «σφυρίζει» αδιάφορα. Το ΚΚΕ θεωρεί ότι οι λαοί της Ελλάδας και της Τουρκίας πρέπει από κοινού να αγωνισθούν κατά του ιμπεριαλιστικού συστήματος, συνολικά κατά της Ε.Ε. Κατά του ΝΑΤΟ και των ιμπεριαλιστικών οργανισμών και των κυβερνήσεων που τους υπηρετούν. Ισχυρό κίνημα των λαϊκών δυνάμεων, απειθαρχίας και ανυπακοής στις επιλογές της Ε.Ε.
Μέλος της ΚΕ και Ευρωβουλευτής του ΚΚΕ
Π. Τριγαζής
Η ένταξη της Τουρκίας δεν είναι «αυτόματος πιλότος»
«Είναι γεγονός ότι η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας προς την Ε.Ε. είναι δύσβατη και συναντά ισχυρές αντιστάσεις, τόσο στο εσωτερικό της Τουρκίας όσο και στον ευρωπαϊκό χώρο. Δεν αποτελεί νέο στοιχείο η θέση της Μέρκελ και του Σαρκοζί περί «ειδικής σχέσης» αντί της πλήρους ένταξης. Η θέση αυτή δεν συναρτάται με το ενδεχόμενο μη εκπλήρωσης από τη γείτονα των σχετικών κριτηρίων εκδημοκρατισμού και συμμόρφωσης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, αλλά πηγάζει από μια άκρως συντηρητική αντίληψη που θέλει την ενωμένη Ευρώπη «χριστιανικό κλαμπ». Αντίληψη με την οποία είμαστε ριζικά αντίθετοι ως ευρωπαϊκή αριστερά. Η δική μας θέση αρχής είναι υπέρ ενός πανευρωπαϊκού ορίζοντα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Επιπλέον, έχουμε και ιδιαίτερους λόγους ως ελληνικός λαός να θέλουμε τη συνέχιση της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας. Ωστόσο, επισημαίνουμε ότι σε καμία περίπτωση η πορεία ένταξης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται από τις ελληνικές κυβερνήσεις ως «αυτόματος πιλότος» για την λύση των προβλημάτων που προαναφέραμε, με αποτέλεσμα την απουσία πρωτοβουλιών όπως ήδη συμβαίνει εδώ και πολύ καιρό. Είναι λάθος τα σοβαρά προβλήματα που έχουν εμφανισθεί στην πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης να αποδίδονται κυρίως στην πρόσφατη ή σε ενδεχόμενη μελλοντική διεύρυνση. Μια τέτοια προσέγγιση «βγάζει λάδι» στις νεοφιλελεύθερες επιλογές.
Υπεύθυνος Εξωτερικής Πολιτικής ΣΥΝ
Γ. Καρατζαφέρης
Χαίρομαι για τη θέση του Κ. Σημίτη
δδ «Χαίρομαι που με καθυστέρηση κάποιων ετών ο πρώην πρωθυπουργός προσέτρεξε στη θέση την οποία ανέπτυξα ως ευρωβουλευτης και αντιπρόεδρος της IND/DEM στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ότι το θέμα της Τουρκίας αντιμετωπίζεται με μια ειδική σχέση και όχι με την ολοκληρωμένη ένταξη. Ήδη κάποια στελέχη των κυβερνήσεών του μιλούν για την αναζήτηση θέσης εντός της ΕΕ για τον κ. Σημίτη. Ο κ. Σημίτης θέλει να εναρμονιστεί με την πολιτική που εκφράζεται σήμερα στις ηγετικές δυνάμεις της ΕΕ. Μέτρησε περισσότερο τι θέλει η Ευρώπη, είδε ότι οι Τούρκοι δεν αλλάζουν πολιτική και κατέληξε σε μια θέση, στην οποία μακάρι να είχε καταλήξει την εποχή της Μαδρίτης και του Ελσίνκι».
Πρόεδρος ΛΑ.Ο.Σ
Ντόρα Μπακογιάννη
Το βάρος της ευθύνης είναι στην Τουρκία
Η προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή οικογένεια συνιστά θέμα μείζονος στρατηγικής σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ανάπτυξη και η ανταλλαγή θέσεων και αντιθέσεων είναι θετική. Βοηθά το διάλογο μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών και αυτόν που αναπτύσσεται στις κοινωνίες των πολιτών μας. Βεβαίως η διαδικασία διεύρυνσης δεν είναι, ούτε μπορεί να είναι, για λόγους πολιτικούς αλλά και θεσμικούς, μια ατέρμων διαδικασία. Η διεύρυνση πρέπει να έχει ένα όριο στο χρόνο και τον χώρο. Δεν μπορεί να είναι μια διαδικασία χωρίς τέλος. Όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως κοινότητα αρχών και αξιών, οφείλει να διαφυλάξει την αξιοπιστία της, που είναι και το ισχυρότερο πλεονέκτημά της. Οφείλει λοιπόν να τηρήσει τις υποσχέσεις και αποφάσεις που ομόφωνα έχει λάβει. Μια από αυτές είναι ότι η ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας γίνεται με στόχο την ένταξη, υπό την απαράβατη προϋπόθεση ότι της πλήρους ένταξης θα έχει προηγηθεί η πλήρης προσαρμογή και έμπρακτη ανταπόκριση της υποψήφιας αυτής χώρας, στα ευρωπαϊκά προαπαιτούμενα, τις αρχές και αξίες της ευρωπαϊκής οικογένειας.
Αυτή είναι άλλωστε και η ξεκάθαρη θέση της Ελλάδας: πλήρης προσαρμογή - πλήρης ένταξη. Το βάρος της ευθύνης είναι στην Τουρκία και όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.Πέραν αυτών, θα πρέπει να γίνουν δύο ακόμα επισημάνσεις:
Πρώτον, ότι η Ευρώπη δεν είναι και δεν μπορεί να είναι μια «χριστιανική λέσχη» στην οποία χώρες άλλου θρησκευτικού δόγματος δεν έχουν θέση. Δεύτερον, ότι η εικόνα της Τουρκίας μετά το πέρας των ενταξιακών της διαπραγματεύσεων και των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων, δηλαδή μετά από δέκα, δεκαπέντε ή περισσότερα χρόνια, θα είναι κατά πάσα πιθανότητα διαφορετική από τη σημερινή, όπως θα είναι διαφορετική και η εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα οφέλη αυτής της πολιτικής για τα εθνικά συμφέροντα είναι σημαντικά, καθώς η ένταξη της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή οικογένεια:
Προϋποθέτει σεβασμό από την Τουρκία των αρχών του Διεθνούς Δικαίου, της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας,
Συνεπάγεται πλήρη και ανεπιφύλακτη αποδοχή από την πλευρά της Τουρκίας του ευρωπαϊκού κεκτημένου, το οποίο ως ένα σύμπλεγμα νομικών, πολιτικών και οικονομικών προαπαιτουμένων, προσφέρει μια στέρεη βάση επίλυσης των μεταξύ μας διαφορών.
Προσδίδει νέα δυναμική στην ενίσχυση των διμερών μας σχέσεων και σε θέματα υψηλής πολιτικής. Ήδη, οι διμερείς μας σχέσεις στους τομείς της οικονομίας και του εμπορίου παρουσιάζουν σημαντική πρόοδο.
Εντείνει τη συνεργασία μας στην αντιμετώπιση διμερών και περιφερειακών ζητημάτων, συμβάλλοντας στην καθιέρωση ασφάλειας και σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Για την επίτευξη των στόχων αυτών η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα που να υπενθυμίζει ότι η μόνη προϋπόθεση για την ένταξη της χώρας στην Ε.Ε. είναι η πλήρης προσαρμογή της στο κοινοτικό κεκτημένο.
