ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ ΕΔΩ: ΕΙΔΗΣΕΙΣ > ΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΗΜΕΡΗΣΙΑ
"Η" 17/11/2012
Μεγαλύτερα ΓράμματαΜικρότερα Γράμματα Μέγεθος γραμμάτων
mail to Email Εκτυπώστε το Αρθρο Εκτύπωση


ΙΣΤΟΡΙΑ

Αμερικανική «συνωμοσία» κατά του ελληνικού τσιγάρου...

Οι αδελφοί Παπαστράτου Ευάγγελος, Σωτήρης, Ιωάννης και Επαμεινώνδας
Οι αδελφοί Παπαστράτου Ευάγγελος, Σωτήρης, Ιωάννης και Επαμεινώνδας


Του Τάκη Κατσιμάρδου

Στο ερώτημα τι μπορεί να προσφέρει στον σημερινό αναγνώστη η αυτοβιογραφία του πατριάρχη των Παπαστράτων, η απάντηση δεν είναι μία και ενιαία. Η εγγονή του είναι «πεισμένη ότι οι αξίες που περιέχονται στο βιβλίο θα φανούν χρήσιμες, ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή, για να εμπνεύσουν τους νέους που παρ΄ όλες τις αντιξοότητες έχουν όνειρα για πρόοδο και δημιουργία όπως εκείνος». Πέραν, όμως, αυτής της παραδοσιακής χρησιμοθηρίας είναι αυτονόητο πως αποτελεί μια ιστορική πηγή για την ιστορία της ελληνικής βιομηχανίας -κι όχι μόνο. Ο Ευάγγελος ήταν, άλλωστε, από τους μετρημένους στα δάκτυλα του ενός χεριού οικονομικούς παράγοντες, που τόλμησε να γράψει την αυτοβιογραφία του.

Ενδιαφέρον κι επαφή με το σήμερα, σε μια υπό εξαφάνιση βιομηχανική Ελλάδα, παρουσιάζει, εκτός των άλλων, το κεφάλαιο οι «Παπαστράτοι και οι Αμερικανοί». Σε μια ευρύτερη απόδοση θα μπορούσε να τιτλοφορηθεί «Η ελληνική βιομηχανία και η ανταγωνιστικότητα» στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία.

Ευάγγελος Α. Παπαστράτος
Ευάγγελος Α. Παπαστράτος

Νεαρός ο Ευάγγελος είχε τ΄ όνειρο να μεταναστεύσει στις ΗΠΑ. Τον... έχασε τότε η Αμερική, αλλά τελικά κέρδισε την ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ ΑΒΕΣ, όταν αυτή πουλήθηκε το 2003 και μετατράπηκε σ΄ εταιρεία της πολυεθνικής Philip Morris International. Ανάμεσα στους δύο αυτούς σταθμούς ξετυλίγεται ουσιαστικά η επιχειρηματική ιστορία της οικογένειας, που πρωταγωνίστησε στο ελληνικό καπνεμπόριο και την καπνοβιομηχανία. Έβαλε τη σφραγίδα της σ΄ ένα από τα σημαντικότερα προϊόντα της Μεσογείου, γύρω από το οποίο για πολλές δεκαετίες κινούνταν και ανέπνεε η ελληνική οικονομία, όταν σταμάτησε να παίρνει οξυγόνο από τη σταφίδα.

Ο Ευάγγελος διηγείται πώς άρχισε αυτή η διαδικασία, όταν ακόμη δεν γνώριζε το τέλος της (την αυτοβιογραφία άρχισε να γράφει το 1944). Από κει προκύπτει και μια απάντηση στο μεγάλο «γιατί» σχετικά με το ναυάγιο του ελληνικού καπνού. Το συμπέρασμα είναι ότι αυτό δεν σχετίζεται με ποιότητες, γεύσεις, ανταγωνιστικότητες και τα συναφή. Κι αυτό προκύπτει μέσα από την περίπτωση της Γερμανίας.

Μέχρι το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο εκεί καταναλώνονταν σε ποσοστό 98% τσιγάρα από καπνά ανατολικού τύπου (ελληνικά, τουρκικά, βουλγάρικα). Μεταπολεμικά η κατάσταση άλλαξε ριζικά: «Τότε, αναφέρει, παρουσιάστηκε στην Κεντρική Ευρώπη για τα ελληνικά καπνά ένας πολύ επικίνδυνος συναγωνιστής: τα βιρτζίνια. Όπως έπρεπε να το περιμένει κανείς, η βοήθεια, που έδωσε η Αμερική στη Δ. Γερμανία, είχε ως αποτέλεσμα να κατακτήσει γρήγορα η αμερικανική καπναγορά τα γούστα των Γερμανών καπνιστών.

Το πράγμα έγινε με τον απλούστερο τρόπο: μαζί με τα άλλα εφόδια, έφερναν με απλοχεριά στην κατεστραμμένη Γερμανία και τα αμερικανικά καπνά. Συνάμα οι Αμερικανοί στρατιώτες διοχέτευαν ένα μέρος από τα δικά τους σιγαρέτα στον πληθυσμό, που έμαθε έτσι να καπνίζει αμερικανικά καπνά. Και διατήρησε την προτίμησή του αυτή κι αφού πέρασαν τα δίσεκτα χρόνια της φτώχειας και της πείνας...

Το φαινόμενο δεν σημειώθηκε μονάχα στη νικημένη Γερμανία. Μεταπολεμικά, ένας από τους κεντρικούς στόχους της αμερικανικής πολιτικής ήταν πώς να κατακτήσουν τα αμερικανικά καπνά το μεγαλύτερο μέρος των καπνιστών του κόσμου. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως το κατόρθωσαν...».

Η πρώτη συμφωνία με την παραγωγή των Marlboro από την ΠΑΒΕΣ στην Ελλάδα έγινε ενώ ακόμη ζούσε ο Ευάγγελος. Η κυριαρχία, βεβαίως, των αμερικανικών τσιγάρων στη χώρα δεν έχει ομοιότητες με τα όσα έγιναν στην Κεντρική Ευρώπη.

Αλλά με τη διαφήμιση και τα καταναλωτικά πρότυπα, τις «καπνικές» πολιτικές που ασκήθηκαν, αλλά και τους ίδιους τους καπνοβιομήχανους. Ήταν ένα... συλλογικό έργο, με πολλές πτυχές, που δεν είναι του παρόντος, η εξαφάνιση του «αρίστης ποιότητος» ελληνικού καπνού...

Η διάψευση από τη μεγάλη αγορά της ΕΟΚ
Ο Ε. Παπαστράτος μετά το αμερικανικό «κατόρθωμα» φαίνεται πως είχε εναποθέσει τις ελπίδες του για την επιβίωση του ελληνικού τσιγάρου στο πλαίσιο της ΕΟΚ. Ήταν, άλλωστε, από τους Έλληνες βιομήχανους, που τάσσονταν υπέρ της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα: «Είναι πολύ νωρίς ακόμη, και νομίζω πως πρέπει ν΄ αφήσω στους νεωτέρους τη φροντίδα να προβλέψουν ποιες εξελίξεις και ποιες προοπτικές επιφυλάσσουν στα ελληνικά καπνά οι ευρύτερες ζυμώσεις που τείνουν στη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής ενότητας, που θα βοηθήσει -μέσα σε πόσον καιρό, άραγε, και με ποιες πιθανότητες οριστικής επιτυχίας;- να δημιουργηθεί στον κόσμο μια Τρίτη Μεγάλη Δύναμη, η ενιαία Ευρώπη, με τον συνασπισμό των κάπως κουρασμένων, βέβαια, αλλά πάντως των πιο πολιτισμένων λαών του κόσμου...».

Πίστευε ότι η είσοδος της Ελλάδας στην ΕΟΚ θα έχει «ευεργετικά αποτελέσματα για το μέλλον των ελληνικών καπνών, είτε σε φύλλα, είτε σε βιομηχανοποιημένα προϊόντα... Βέβαια το θέμα είναι περίπλοκο. Πρέπει, όμως, ν΄ αναγνωρίσουμε όλοι πως, για την Ελλάδα ο καπνός αποτελεί πρωταρχικό παράγοντα πλούτου, και θα πρέπει να εξασφαλιστεί η διατήρησή του, επειδή είναι δύσκολο ν΄ αντικατασταθεί η καλλιέργεια του καπνού με άλλα προϊόντα, που να έχουν την ίδια ή έστω και λίγο μικρότερη απόδοση».

Οι προσδοκίες για τον ελληνικό τσιγάρο διαψεύστηκαν στα επιμέρους και στο σύνολό τους. Ο καπνός ακολούθησε τη μοίρα που είχε παλιότερα η μονοκαλλιέργεια της σταφίδας κι αργότερα το βαμβάκι θα μπει στην ίδια τροχιά... Ούτε οι διαδικασίες αυτές «γλίτωσαν» τον ελληνικό καπνό, που έκαναν γνωστό σ΄ όλο τον κόσμο οι Παπαστράτοι, για να καταλήξουν τελικά να παρασκευάζουν αμερικανικά τσιγάρα στον τόπο τους. Το επόμενο βήμα, δηλαδή η διεθνοποίηση της πιο μεγάλης ελληνικής εταιρείας, θα γίνει αργότερα.

Ο Ευάγγελος Παπαστράτος αυτoβιογραφούμενος
Οι Παπαστράτοι, με το καπνεμπόριο και τις καπνοβιομηχανίες, έχουν περάσει στη μυθολογία της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Το άστρο τους, που ανέτειλε στο Αγρίνιο στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, έλαμψε στο εγχώριο και διεθνές στερέωμα για περίπου εκατό χρόνια. Μέχρι να κατακτηθεί, στις αρχές του 21ου αιώνα, από τη Marlboro, λίγο μετά τον θάνατο του τελευταίου Παπαστράτου.

Τα τέσσερα αδέλφια από το Αγρίνιο, με καταγωγή από το Ζελίχοβο Αιτωλοακαρνανίας (Ευάγγελος, Σωτήρης, Γιάννης και Επαμεινώνδας) κι όνομα που παραπέμπει στον παππού τους παπά, αλλά και τον αρχαίο Στράτο, ήταν από τους λίγους Έλληνες μεγαλοεπιχειρηματίες, οι οποίοι έφεραν δικαιολογημένα τον τίτλο του αυτοδημιούργητου. Έγιναν με το σπαθί τους βασιλιάδες του καπνού και του ελληνικού τσιγάρου.

Στη διαδρομή τους αποτυπώνονται κατά κάποιο τρόπο οι επιτυχίες και οι τραγωδίες της ελληνικής οικονομίας και βιομηχανίας. Την ιστορία (και τον μύθο) τους ήρθε να τροφοδοτήσει η επανέκδοση της αυτοβιογραφίας του Ευάγγελου Παπαστράτου «Η Δουλειά και ο Κόπος της - Από τη ζωή μου» (εκδόσεις GEMA).

Η εγγονή τους Μαρία Γκέρτσου, που την παρέδωσε στο σημερινό αναγνωστικό κοινό, σημειώνει στον πρόλογο: «Το βιβλίο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1964, όταν έκλεινε τα 80 χρόνια του και, όπως ήθελε ο ίδιος μοιράστηκε και διαβάστηκε μέχρι στιγμής μόνο από συγγενείς και φίλους?». Στη νέα έκδοση τηρείται η αρχική μορφή βιβλίου (με την προσθήκη μερικών φωτογραφιών και κάποιες μικροδιορθώσεις στους τίτλους των κεφαλαίων). Εκείνο, που ξεχωρίζει μόνο την παλιά «οικογενειακή» από τη σημερινή «εμπορική», είναι το λιτό εισαγωγικό σημείωμα της εκδότριας- εγγονής.


ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Απόκτηση παλαιότερων τευχών, φύλλων & προσφορών chrisoulam@pegasus.gr Πληροφορίες για διαφήμιση στην έντυπη έκδοση pzante@pegasus.gr
Αποστολή βιογραφικών emavroudi@pegasus.gr Πληροφορίες για διαφήμιση στην ηλεκτρονική έκδοση advertising@pegasusinteractive.gr

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

  • Οι αδελφοί Παπαστράτου Ευάγγελος, Σωτήρης, Ιωάννης και Επαμεινώνδας
  • Ευάγγελος Α. Παπαστράτος

SITEMAP

ΔΕΙΤΕ ΣΤΟ HOMME

facebook twitter