Η στρατιωτική επέμβαση, απαγωγή και ανατροπή του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από τις Ηνωμένες Πολιτείες συνιστά μια κατάφωρη παρέμβαση στα εσωτερικά κυρίαρχου κράτους, με συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέρα από το πολιτικό πεδίο. Ήδη από τις πρώτες ώρες, η εξέλιξη αυτή άρχισε να μεταφράζεται σε άμεσες και βαθιές ανακατατάξεις στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, καθώς οδηγεί σε ταχεία ανακατεύθυνση των εξαγωγών πετρελαίου της χώρας προς τις ΗΠΑ – και μακριά από την Κίνα – εξυπηρετώντας ευθέως τα συμφέροντα της αμερικανικής βιομηχανίας διύλισης.
Εφόσον η τροχιά των εξελίξεων ευθυγραμμιστεί με τους στόχους της αμερικανικής κυβέρνησης, το αποτέλεσμα θα είναι άμεσο όφελος για τα αμερικανικά διυλιστήρια, τα οποία εδώ και χρόνια αναζητούν σταθερές προμήθειες βαρέος αργού. Αντίθετα, τα σχέδια του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για μια συνολική «αναβίωση» της πετρελαϊκής παραγωγής στη Βενεζουέλα προμηνύονται σημαντικά πιο αργά και αβέβαια, καθώς προϋποθέτουν πολιτική σταθερότητα και θεσμική νομιμοποίηση που προς το παρόν απουσιάζουν.
Μιλώντας το Σάββατο, μετά την ανακοίνωση της σύλληψης του Μαδούρο μέσω της πλατφόρμας Truth Social, ο Τραμπ δήλωσε ότι το αμερικανικό εμπάργκο στο βενεζουελανικό πετρέλαιο θα παραμείνει προσωρινά σε ισχύ. Την ίδια στιγμή, όμως, ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα «διοικήσουν τη Βενεζουέλα για ένα χρονικό διάστημα», μια διατύπωση που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια της διπλωματικής ρητορικής και παραπέμπει ευθέως σε επιβολή διοίκησης σε κυρίαρχο κράτος. Πρόκειται για δήλωση που προσλαμβάνει τα χαρακτηριστικά στρατιωτικής κατοχής, εγείρει ζήτημα κατάφωρης παραβίασης της αρχής της κρατικής κυριαρχίας και συνιστά ανοικτή πρόκληση προς το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Οι δηλώσεις αυτές, πέρα από τις σοβαρές πολιτικές και νομικές τους προεκτάσεις, είχαν άμεσο αποτύπωμα και στις αγορές. Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη κινηθεί ανοδικά τις προηγούμενες εβδομάδες, καθώς η Ουάσιγκτον ενέτεινε τη στρατιωτική και οικονομική πίεση προς το Καράκας. Ωστόσο, οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμη αναταραχή στις εξαγωγές εκτιμάται ότι θα έχει περιορισμένο αντίκτυπο στη συνολική αγορά, δεδομένου ότι η παγκόσμια προσφορά αναμένεται να υπερβεί αισθητά τη ζήτηση το 2026.
Η Βενεζουέλα, χώρα με ιστορικά κομβικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, παρήγαγε πέρυσι μόλις περίπου 900.000 βαρέλια ημερησίως – λιγότερο από το 1% της παγκόσμιας προσφοράς. Η δραματική αυτή υποχώρηση αποτελεί το σωρευτικό αποτέλεσμα εκτεταμένων κυρώσεων και παρατεταμένης υποεπένδυσης.
Παρότι παραμένει ασαφές πώς θα εξελιχθεί η μετάβαση εξουσίας, μια κυβέρνηση που θα προκύψει υπό άμεσο αμερικανικό έλεγχο ή κηδεμονία θα οδηγήσει σχεδόν βέβαια στην άρση των κυρώσεων της Ουάσιγκτον. Μια τέτοια εξέλιξη θα προσφέρει πρόσκαιρη και επιλεκτική ανακούφιση στον καταρρέοντα ενεργειακό τομέα της χώρας, αλλά ταυτόχρονα θα επαναχαράξει τον παγκόσμιο χάρτη της διύλισης με όρους ωμής γεωπολιτικής ισχύος και όχι της «ελεύθερης αγοράς», όπως αυτή προβάλλεται από τους υπερασπιστές του συγκεκριμένου μοντέλου.
Ανακατεύθυνση των ροών με γεωπολιτικό πρόσημο
Σε περίπτωση ομαλής – ή περισσότερο ελεγχόμενης – μετάβασης, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να επανέλθουν ταχύτατα στον ρόλο του βασικού αγοραστή βενεζουελανικού πετρελαίου. Τα διυλιστήρια των ακτών του Κόλπου του Μεξικού, σχεδιασμένα για την επεξεργασία αργού πετρελαίου, αποτελούν τον φυσικό αποδέκτη αυτών των ροών.
Παρά τη ριζική μεταβολή του αμερικανικού ενεργειακού μείγματος μετά την άνθηση του σχιστολιθικού πετρελαίου, μεγάλο μέρος των υποδομών εξακολουθεί να εξαρτάται από εισαγόμενο βαρύ αργό.
Η επιβολή άμεσων πετρελαϊκών κυρώσεων στην κρατική εταιρεία PDVSA οδήγησε σε πλήρη μηδενισμό των εξαγωγών την περίοδο 2020-2022, ενώ η μεταγενέστερη μερική ανάκαμψη, μέσω επιλεκτικών εξαιρέσεων προς τη Chevron, υπογραμμίζει τον εργαλειακό χαρακτήρα της αμερικανικής πολιτικής κυρώσεων.
Πλήγμα για την Κίνα;
Η ανακατεύθυνση των εξαγωγών θα πραγματοποιηθεί κυρίως εις βάρος της Κίνας, η οποία είχε καταστεί ο βασικός αγοραστής μετά τον αποκλεισμό της Βενεζουέλας από τις δυτικές αγορές. Χωρίς κυρώσεις, το πετρέλαιο θα διατίθεται σε διεθνείς τιμές, στερώντας από τα κινεζικά διυλιστήρια το βασικό οικονομικό τους πλεονέκτημα.
Σε κάθε περίπτωση, η γεωγραφική εγγύτητα και το χαμηλότερο κόστος μεταφοράς καθιστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες τον προνομιακό προορισμό για το βενεζουελανικό αργό – μια εξέλιξη που αναδεικνύει πώς η στρατιωτική ισχύς μπορεί να μεταφραστεί άμεσα σε ενεργειακά οφέλη.
Μακρύς δρόμος για την παραγωγή
Σε αντίθεση με τις εξαγωγικές ροές, η ανάκαμψη της παραγωγής δεν μπορεί να επιβληθεί με πολιτικές αποφάσεις ή στρατιωτικές κινήσεις. Η πετρελαϊκή βιομηχανία της Βενεζουέλας απαιτεί μεγάλες επενδύσεις και νομική ασφάλεια.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: Η υπόθεση της Βενεζουέλας αποτυπώνει πως η παγκόσμια ενεργειακή αγορά δεν θα ρυθμίζεται πλέον από κανόνες, αλλά από ωμή γεωπολιτική ισχύ, με τη διεθνή νομιμότητα να περιορίζεται στον ρόλο ρητορικού άλλοθι, εκεί όπου αυτό κρίνεται ακόμη χρήσιμο.
Ακολούθησε την Ημερησία στο Google News!
