Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι «μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να προστατεύσουν τη Γροιλανδία» και καλεί το ΝΑΤΟ να «εκδιώξει τη Ρωσία και την Κίνα από την περιοχή», δεν πρόκειται απλώς για ρητορική υπερβολή. Στην πραγματικότητα, αρθρώνει ένα νέο γεωοικονομικό δόγμα, στο οποίο το μέχρι πρότινος απομονωμένο νησί του Αρκτικού Κύκλου έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο κρίσιμα πεδία αντιπαράθεσης και ανταγωνισμού του πλανήτη.
Η Γροιλανδία δεν είναι απλώς ένα παγωμένο κομμάτι γης ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη. Είναι το σημείο στο οποίο συγκλίνουν τρεις από τις κρισιμότερες δυναμικές του 21ου αιώνα: Η ενεργειακή μετάβαση, ο αγώνας για την τεχνολογική πρωτοκαθεδρία και η στρατιωτική αναδιάταξη στην Αρκτική.
Ο υπόγειος πλούτος που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία
Κάτω από τους παγετώνες της Γροιλανδίας εκτείνεται ένα από τα μεγαλύτερα, αλλά μέχρι σήμερα σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα, αποθέματα ορυκτών πόρων στον κόσμο. Έρευνα του 2023 δείχνει ότι στο νησί έχουν καταγραφεί 25 από τις 34 «κρίσιμες πρώτες ύλες» που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί απαραίτητες για την πράσινη μετάβαση, την τεχνολογική υπεροχή και τη στρατηγική άμυνα.
Στα νότια του νησιού συγκεντρώνονται μερικά από τα σημαντικότερα κοιτάσματα σπάνιων γαιών στον δυτικό κόσμο - Πρώτες ύλες κρίσιμες τόσο για την παραγωγή μόνιμων μαγνητών που χρησιμοποιούνται από τα ηλεκτρικά οχήματα και τις ανεμογεννήτριες όσο και για τα σύγχρονα πυραυλικά συστήματα. Παρότι στην περιοχή έχουν αναπτυχθεί μεταλλευτικά επενδυτικά σχέδια διεθνούς εμβέλειας, πολλά από αυτά παραμένουν σε εκκρεμότητα, εγκλωβισμένα ανάμεσα σε δικαστικές προσφυγές και πολιτικές απαγορεύσεις.
Το υπέδαφος της Γροιλανδίας περιλαμβάνει επίσης:
- Γραφίτη για μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων
- Χαλκό, νικέλιο, κοβάλτιο και πλατίνα για την ηλεκτροκίνηση και την αμυντική βιομηχανία
- Ψευδάργυρο σε γεωλογικές ζώνες μήκους 2.500 χιλιομέτρων
- Χρυσό, ήδη σε παραγωγή
- Τιτάνιο και βανάδιο για αεροδιαστημικές και στρατιωτικές εφαρμογές
- Τungsten (βολφράμιο) για σκληρά κράματα και βιομηχανικά εργαλεία
- Σίδηρο, διαμάντια και ουράνιο
Το ουράνιο, μάλιστα, έχει καταστεί σύμβολο του πολιτικού διχασμού του τοπικού πληθυσμού: Το 2021 η κυβέρνηση των Ινουίτ απαγόρευσε την εξόρυξή του, παγώνοντας το εμβληματικό έργο Kuannersuit, το οποίο θα παρήγαγε σπάνιες γαίες αλλά και ραδιενεργό παραπροϊόν.
Πώς η Κίνα στοιχειώνει τον αμερικανικό σχεδιασμό για τη Γροιλανδία
Η επιμονή της Ουάσινγκτον δεν είναι τυχαία. Σήμερα η Κίνα ελέγχει περίπου το 70% της παγκόσμιας παραγωγής σπάνιων γαιών και σχεδόν ολόκληρη την αλυσίδα επεξεργασίας τους. Αυτό σημαίνει ότι από τις μπαταρίες των ηλεκτρικών αυτοκινήτων μέχρι τους αισθητήρες των F-35, η Δύση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από κινεζικές πρώτες ύλες.
Η Γροιλανδία προσφέρει κάτι εξαιρετικά σπάνιο: Μεγάλα ορυκτά κοιτάσματα εκτός κινεζικής επιρροής, τοποθετημένα σε έναν γεωπολιτικό χώρο που υπάγεται τυπικά στο ΝΑΤΟ. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η αξιοποίησή τους δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως οικονομική επένδυση, αλλά και ως εργαλείο βιομηχανικής κυριαρχίας.
Δεν είναι τυχαίο ότι η αμερικανική στρατιωτική βάση Pituffik λειτουργεί ήδη ως βασικός κόμβος έγκαιρης προειδοποίησης για βαλλιστικές επιθέσεις. Η στρατηγική και η οικονομική αξία του νησιού αρχίζουν να συγχωνεύονται.
Η Αρκτική ως νέο πεδίο ανταγωνισμού
Αυτή η μάχη διεξάγεται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης στρατιωτικοποίησης. Σύμφωνα με τις δανέζικες υπηρεσίες πληροφοριών, η Ρωσία διατηρεί ακέραιες τις αρκτικές της δυνατότητες και μπορεί να αναπτύξει μαχητικά και βομβαρδιστικά «σε πολύ σύντομο χρόνο». Η Κίνα, από την πλευρά της, φιλοδοξεί μέσα στην επόμενη δεκαετία να αποκτήσει δυνατότητα στρατιωτικών επιχειρήσεων με πλοία και υποβρύχια στην περιοχή.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εκμετάλλευση των ορυκτών δεν είναι μια ουδέτερη οικονομική δραστηριότητα. Είναι γεωπολιτικό αποτύπωμα. Κάθε άδεια εξόρυξης, κάθε επένδυση σε λιμάνι ή υποδομή, λειτουργεί ως δήλωση ισχύος.
Και στη μέση… οι Ινουίτ
Οι Ινουίτ, οι αυτόχθονες κάτοικοι της Γροιλανδίας, ένας λαός που επί αιώνες ζει από τη θάλασσα και το κυνήγι, αντιμετωπίζουν την εξόρυξη -και ιδιαίτερα εκείνη του ουρανίου- ως μια βαθιά τομή στον τρόπο με τον οποίο σχετίζονται με τη γη τους. Για τις αγορές το υπέδαφος είναι απόθεμα πρώτων υλών. Για τις τοπικές κοινότητες είναι μέρος της ιστορίας τους, του τοπίου που τους διαμόρφωσε και της πολιτισμικής τους συνέχειας.
Η συζήτηση για τα ορυκτά έχει μετατραπεί σε συζήτηση για το ποιος αποφασίζει για το μέλλον της Γροιλανδίας: Οι τοπικές κοινωνίες ή οι μεγάλες δυνάμεις που βλέπουν στο νησί έναν ακόμη κρίκο στις παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής;
Το θερμόμετρο ανεβαίνει στους πάγους
Στο αποκορύφωμα αυτής της πίεσης, ο ίδιος ο Λευκός Οίκος ανάρτησε λίγες ώρες πριν μια εικόνα που συμπύκνωνε, με σχεδόν ωμή απλοποίηση, τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον αντιλαμβάνεται το διακύβευμα: Δύο έλκηθρα πάνω στον πάγο, το ένα να οδηγεί προς ένα «φωτεινό μέλλον» υπό την αμερικανική προστασία και το άλλο προς μια καταιγίδα που φέρει τα χρώματα της Ρωσίας και της Κίνας. Το συνοδευτικό ερώτημα ήταν αποκαλυπτικό:
«Ποιον δρόμο θα διαλέξεις, άνθρωπε της Γροιλανδίας;»
Ακολούθησε την Ημερησία στο Google News!
