Η Γροιλανδία, το αρκτικό νησί με τον μικρό πληθυσμό αλλά τη δυσανάλογα μεγάλη στρατηγική σημασία, μετατρέπεται πλέον σε επίκεντρο μιας σοβαρής διατλαντικής κρίσης - μιας κρίσης που μέχρι πρόσφατα θα φάνταζε απίθανη. Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να απειλήσει με τιμωρητικούς δασμούς ευρωπαϊκές χώρες που τις προηγούμενες ημέρες ανέπτυξαν στρατιωτικές δυνάμεις στο νησί και αντιτίθενται ενεργά στα σχέδιά του για την απόκτησή του δεν άνοιξε απλώς ένα νέο εμπορικό μέτωπο. Έφερε στην επιφάνεια βαθύτερες ρωγμές στις σχέσεις ΗΠΑ – Ευρώπης και έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά κινήσεων της αμερικανικής προεδρίας που θέτουν σε ευθεία αμφισβήτηση -ή υπονομεύουν- καθιερωμένες αρχές του διεθνούς δικαίου και της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης.
Δασμοί μέχρι να υπάρξει συμφωνία
Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ προανήγγειλε την επιβολή δασμού 10% από την 1η Φεβρουαρίου σε όλα τα προϊόντα που εισάγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες: Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία και Φινλανδία. Το ποσοστό, όπως ξεκαθάρισε, θα αυξηθεί στο 25% από την 1η Ιουνίου, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία για την «πλήρη και ολοκληρωτική αγορά» της Γροιλανδίας.
Η σύνδεση δασμών και εδαφικών διεκδικήσεων αποτελεί σαφή ποιοτική μεταβολή. Δεν πρόκειται πλέον για εμπορική διαπραγμάτευση, αλλά για απόπειρα επιβολής πολιτικής βούλησης μέσω οικονομικής ισχύος, ακόμη και απέναντι σε αυτό που η Δύση ορίζει (ή όριζε) ως συμμάχους.
Η ευρωπαϊκή αντίδραση υπήρξε άμεση, αλλά εξελίσσεται ακόμη, καθώς οι θεσμοί και τα κράτη-μέλη αναζητούν το πλαίσιο και τα μέσα μιας συγκροτημένης απάντησης. Τα δύο μεγαλύτερα πολιτικά μπλοκ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου –το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και οι Σοσιαλιστές & Δημοκράτες– δήλωσαν ότι η επικύρωση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ – ΗΠΑ δεν μπορεί να προχωρήσει υπό καθεστώς απειλών. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η Ευρώπη αναζητά ακόμη τον τρόπο με τον οποίο θα διατυπώσει τις «κόκκινες γραμμές» της και, κυρίως, πώς αυτές θα αποκτήσουν ουσιαστικό αντίκρισμα: Όχι μόνο ως πολιτικές δηλώσεις ή νομικά κείμενα, αλλά ως μέτρα που μπορούν να εφαρμοστούν και να επιβληθούν στην πράξη, στο πεδίο, εφόσον η κρίση κλιμακωθεί.
Πολλές καταγγελίες, λίγες δεσμεύσεις
Σε επίπεδο κυβερνήσεων, οι τοποθετήσεις κινήθηκαν σε ένα γνώριμο ευρωπαϊκό φάσμα: Από τη μετρημένη διαφωνία έως τη σκληρή φραστική καταδίκη. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι χαρακτήρισε την απειλή δασμών «λάθος», σπεύδοντας ωστόσο να υπογραμμίσει ότι επικοινώνησε απευθείας με τον Αμερικανό πρόεδρο, σε μια προσπάθεια να διατηρηθούν ανοιχτοί οι δίαυλοι με την Ουάσινγκτον.
Άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εμφανίστηκαν λιγότερο διατεθειμένες να χαμηλώσουν τους τόνους. Ο Ολλανδός υπουργός Εξωτερικών μίλησε ανοιχτά για «εκβιασμό», ενώ Ιρλανδοί και Γάλλοι αξιωματούχοι επισήμαναν ότι η σύνδεση εμπορικών κυρώσεων με εδαφικές διεκδικήσεις υπονομεύει θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου. Στο Λονδίνο, ο Βρετανός πρωθυπουργός χαρακτήρισε «εντελώς λανθασμένη» την επιβολή δασμών σε συμμάχους για ζητήματα που άπτονται της συλλογικής ασφάλειας, χωρίς ωστόσο να προαναγγείλει συγκεκριμένα αντίμετρα.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Εμανουέλ Μακρόν εμφανίζεται έτοιμος να θέσει στο τραπέζι την ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού κατά του οικονομικού εξαναγκασμού, ενός εργαλείου που έως σήμερα λειτουργεί περισσότερο ως απειλή στα χαρτιά παρά ως δοκιμασμένη απάντηση στην πράξη.
Η κοινωνία της Γροιλανδίας απαντά
Την ίδια ώρα, το ισχυρότερο μήνυμα ήρθε από τους ίδιους τους κατοίκους της Γροιλανδίας. Χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους του Νουούκ, στη μεγαλύτερη κινητοποίηση που έχει καταγραφεί στο νησί, υψώνοντας πλακάτ με το σύνθημα «Η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση». Οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν και στη Δανία, αποτυπώνοντας μια ευρύτερη κοινωνική αντίδραση απέναντι στην ιδέα ότι η τύχη ενός λαού μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ υπερδυνάμεων.
Η κρίση αποτυπώνεται πλέον καθαρά και στη συνοχή του NATO. Η ρητορική περί «ενότητας» και «συλλογικής άμυνας» επαναλαμβάνεται μεν, αλλά ακούγεται ολοένα και πιο αποδυναμωμένη, την ώρα που ένας από τους βασικούς πυλώνες της συμμαχίας χρησιμοποιεί οικονομικά εργαλεία πίεσης απέναντι σε άλλους συμμάχους. Η απειλή –ακόμη και πριν από την εφαρμογή της- αρκεί για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη και να καταδείξει ότι η περίφημη συνοχή του ΝΑΤΟ παραμένει υπό όρους, ενεργοποιούμενη μόνο όσο τα συμφέροντα ευθυγραμμίζονται.
Παρά τη δημόσια επίκληση της αποτροπής απέναντι στη Ρωσία και την Κίνα, σε διπλωματικό επίπεδο γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι οι κινήσεις γύρω από τη Γροιλανδία δεν υπαγορεύονται αποκλειστικά από εξωτερικές απειλές. Η έμφαση μετατοπίζεται στον έλεγχο πρωτοβουλιών, στη διαμόρφωση τετελεσμένων και στη διαχείριση ισχύος εντός της ίδιας της συμμαχίας - στοιχεία που αποκαλύπτουν έναν εσωτερικό ανταγωνισμό πολύ πιο σύνθετο από το επίσημο αφήγημα.
«Οι δασμοί θα έχουν κόστος και για την Ουάσινγκτον»
Οι επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης κλιμάκωσης δεν θα περιοριστούν στην Ευρώπη, προειδοποίησε η Γαλλίδα υπουργός Γεωργίας Άνι Ζενεβάρ, τονίζοντας ότι οι απειλές για δασμούς θα έχουν άμεσο αντίκτυπο και στην αμερικανική οικονομία.
«Σε αυτή την κλιμάκωση των δασμών, έχει πολλά να χάσει και ο ίδιος, όπως και οι αγρότες και οι βιομήχανοι των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε σε συνεντεύξεις της στους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς Europe 1 και CNews.
Η δήλωσή της έγινε λίγες ώρες πριν από την έκτακτη συνεδρίαση των πρεσβευτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, η οποία έχει συγκληθεί για σήμερα το απόγευμα, με αντικείμενο την ευρωπαϊκή απάντηση στις αμερικανικές απειλές.
Όπως υπογράμμισε, «η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ισχυρά μέσα εμπορικής πίεσης», σπεύδοντας ωστόσο να προσθέσει ότι πρόκειται για μια αντίδραση που πρέπει να εξεταστεί με προσοχή. «Αυτή η κλιμάκωση μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική – αλλά μπορεί να είναι εξίσου καταστροφική και για τις Ηνωμένες Πολιτείες», σημείωσε.
Η ίδια ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε απόπειρα των Ηνωμένων Πολιτειών να αποκτήσουν τη Γροιλανδία είναι «απαράδεκτη», προσθέτοντας με σαφήνεια: «Είναι ξεκάθαρο ότι οι Ευρωπαίοι δεν θα επιτρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες να κάνουν ό,τι θέλουν».
Ακολούθησε την Ημερησία στο Google News!
