Υστερα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε το αποφασιστικό βήμα προς τη μεγαλύτερη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που έχει συνάψει ποτέ, εγκρίνοντας σε επίπεδο κρατών-μελών το πλαίσιο συνεργασίας με το μπλοκ της Mercosur – Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη. Η απόφαση, ωστόσο, δεν ήρθε χωρίς πολιτικό και κοινωνικό κόστος, καθώς αγρότες και περιβαλλοντικές οργανώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη αντιδρούν έντονα, προειδοποιώντας για πιέσεις στις τιμές, απορρύθμιση της αγοράς και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η συμφωνία εγκρίθηκε με ειδική πλειοψηφία, παρά την αντίθεση σημαντικών χωρών όπως η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία, ενώ το Βέλγιο επέλεξε να απέχει. Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η στήριξη της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, που έγειρε την πλάστιγγα υπέρ της υιοθέτησης του συμφώνου. Πλέον, ο λόγος περνά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο καλείται να επικυρώσει το κείμενο, πριν αυτό τεθεί σε πλήρη εφαρμογή.
Η παγκόσμια σκακιέρα των πρώτων υλών και ο ρόλος της Mercosur
Πίσω από τους δασμούς και τις ποσοστώσεις, η συμφωνία έχει ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα. Στις Βρυξέλλες, η Mercosur αντιμετωπίζεται ως στρατηγικό αντίβαρο τόσο στην αυξανόμενη επιρροή της Κίνας στη Λατινική Αμερική όσο και στην αβεβαιότητα που προκαλεί η εμπορική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών. Για την ΕΕ, η διεύρυνση των οικονομικών δεσμών με τον αποκαλούμενο «Παγκόσμιο Νότο» θεωρείται κρίσιμη για τη διαφοροποίηση των αγορών και των αλυσίδων εφοδιασμού.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις πρώτες ύλες που διαθέτουν οι χώρες της Mercosur. Η Βραζιλία κατέχει περίπου το 20% των παγκόσμιων αποθεμάτων γραφίτη, νικελίου, μαγγανίου και σπανίων γαιών, ενώ ελέγχει το 94% των παγκόσμιων αποθεμάτων νιοβίου – μετάλλου κρίσιμου για την αεροδιαστημική βιομηχανία. Η Αργεντινή, από την πλευρά της, είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός λιθίου παγκοσμίως, υλικού κομβικού για τις μπαταρίες των ηλεκτρικών οχημάτων. Για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία και τον τεχνολογικό τομέα, η πρόσβαση σε αυτές τις πρώτες ύλες έχει αποκτήσει στρατηγική σημασία.
Σύμφωνα με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η συμφωνία μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες ύψους 50 δισ. ευρώ για τους ευρωπαίους εξαγωγείς έως το 2040, προσθέτοντας περίπου 9 δισ. ευρώ στις οικονομίες των χωρών της Mercosur.
Οι χαμένοι και οι φόβοι πίσω από τη συμφωνία
Το τίμημα αυτής της στρατηγικής επιλογής αποτυπώνεται ήδη στους δρόμους ευρωπαϊκών χωρών. Οι αγρότες σε Γαλλία, Πολωνία, Βέλγιο και Ελλάδα έχουν προχωρήσει σε κινητοποιήσεις, όπου μεταξύ άλλων εκφράζουν φόβους ότι οι εισαγωγές φθηνότερων αγροτικών προϊόντων –ιδίως βοείου κρέατος, πουλερικών και σιτηρών– θα συμπιέσουν τις τιμές και θα υπονομεύσουν τη βιωσιμότητα των τοπικών παραγωγών. Στην Πολωνία, μάλιστα, αγροτικές οργανώσεις προειδοποίησαν ακόμη και για κινδύνους στην επισιτιστική ασφάλεια της χώρας.
Παράλληλα, οικολογικές οργανώσεις, όπως η «Climate Action Network», υποστηρίζουν πως η συμφωνία δημιουργεί κίνητρα για περαιτέρω αποψίλωση δασών και επιδείνωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές της Λατινικής Αμερικής, ενισχύοντας την παραγωγή βοείου κρέατος, σόγιας και ξυλείας σε περιοχές υψηλού κινδύνου.
Τα ευρωπαϊκά πρότυπα
Απέναντι σε αυτές τις ανησυχίες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι η συμφωνία δεν συνεπάγεται χαλάρωση των ευρωπαϊκών προτύπων. Το πλαίσιο προβλέπει αυστηρούς ελέγχους στα σύνορα της ΕΕ, πιστοποίηση των συστημάτων ελέγχου των τρίτων χωρών και εποπτεία των προϊόντων που κυκλοφορούν ήδη στην αγορά. Στα ζωικά προϊόντα, ειδικά, απαιτείται συμμόρφωση με ισοδύναμα πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων, ενώ εφαρμόζονται μηχανισμοί πιστοποίησης και για προϊόντα όπως τα αυγά.
Κρίσιμη είναι και η πρόβλεψη για δικλίδες ασφαλείας. Αν οι εισαγωγές από τη Mercosur αυξηθούν απότομα και προκαλέσουν σοβαρή ζημία ή απειλή σοβαρής ζημίας σε ευαίσθητους κλάδους, η ΕΕ θα μπορεί να αναστείλει προσωρινά τις δασμολογικές προτιμήσεις. Στη λίστα των ιδιαίτερα ευαίσθητων προϊόντων περιλαμβάνονται το βόειο κρέας, τα πουλερικά, το ρύζι, το μέλι, τα αυγά, το σκόρδο, η αιθανόλη και η ζάχαρη, ενώ η Κομισιόν δεσμεύεται να υποβάλλει εξαμηνιαίες εκθέσεις στο Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβούλιο για τις εξελίξεις της αγοράς.
Το ελληνικό αποτύπωμα στη συμφωνία
Για την Ελλάδα, το διακύβευμα συμπυκνώνεται σε δύο άξονες: Τις εξαγωγικές ευκαιρίες και την προστασία του ήδη χτυπημένου πολύπλευρα αγροτικού τομέα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 335 ελληνικές επιχειρήσεις –στη συντριπτική τους πλειονότητα μικρομεσαίες– εξάγουν ήδη στις χώρες της Mercosur, στηρίζοντας περίπου 4.300 θέσεις εργασίας. Το συνολικό διμερές εμπόριο ανέρχεται σε 2,6 δισ. ευρώ, με τις ελληνικές εξαγωγές να φτάνουν τα 1,2 δισ. ευρώ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το καθαρά αγροτικό σκέλος των ελληνικών εξαγωγών παραμένει σχετικά περιορισμένο, περί τα 34 εκατ. ευρώ, γεγονός που υποδηλώνει μεν περιθώριο ανάπτυξης, αλλά και την ανάγκη προσεκτικής εξισορρόπησης έναντι του ανταγωνισμού.
Σε αυτό το πλαίσιο, κομβικής σημασίας είναι η προστασία των ελληνικών προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ. Στο πλαίσιο της συμφωνίας κατοχυρώνονται 21 ελληνικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων η φέτα, ελαιόλαδα συγκεκριμένων περιοχών, η μαστίχα Χίου, ο κρόκος Κοζάνης, καθώς και οίνοι με γεωγραφική ένδειξη όπως η Σαντορίνη, η Σάμος, η Νάουσα, η Νεμέα, η Μαντινεία και το Αμύνταιο, αλλά και το τσίπουρο. Συνολικά, η συμφωνία προστατεύει 344 ευρωπαϊκά τρόφιμα και ποτά από απομιμήσεις στις αγορές της Mercosur, ενισχύοντας τη διακριτότητα και την τιμολογιακή τους αξία.
Ένα στοίχημα που θα κριθεί στην πράξη
Η συμφωνία της ΕΕ με την Mercosur ανοίγει μια τεράστια αγορά για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αναδιάταξης των διεθνών οικονομικών σχέσεων της Ευρώπης. Ταυτόχρονα, όμως, δοκιμάζει την ικανότητα των ευρωπαϊκών θεσμών να προστατεύσουν τους παραγωγούς, το περιβάλλον και τα πρότυπα ασφάλειας τροφίμων.
Για την Ελλάδα, το αποτέλεσμα θα φανεί στο πεδίο: Στο αν οι ελληνικές επιχειρήσεις θα αξιοποιήσουν τις νέες ευκαιρίες για προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και στο αν οι μηχανισμοί διασφάλισης θα λειτουργήσουν έγκαιρα και αποτελεσματικά, αν οι εισαγωγές αρχίσουν να πιέζουν τους πιο ευάλωτους κλάδους. Σε αυτό το ισοζύγιο θα κριθεί αν η Mercosur θα αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης ή πηγή νέων δυσκολιών για την ελληνική οικονομία και κυρίως για τον πρωτογενή της τομέα.
Ακολούθησε την Ημερησία στο Google News!
