Η στεγαστική πίεση που βιώνουν τα ελληνικά νοικοκυριά έχει πάψει προ πολλού να θεωρείται παροδική αναστάτωση. Αντίθετα, αποτυπώνεται ολοένα και καθαρότερα ως δομικό πρόβλημα της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής, με τα ενοίκια να αυξάνονται ταχύτερα από εισοδήματα και με τις διαθέσιμες επιλογές κατοικίας να περιορίζονται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Σε αυτό το πλαίσιο, νέα έρευνα της διαΝΕΟσις, που εκπονήθηκε σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ και συντονίστηκε από τον γενικό διευθυντή του ΙΟΒΕ και καθηγητή στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νίκο Βέττα, υποστηρίζει ότι απαιτούνται πιο θαρραλέες και καλύτερα συντονισμένες πολιτικές, ικανές να μειώσουν το βάρος της στέγασης χωρίς να τινάξουν στον αέρα τη λειτουργία της αγοράς.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η έντονη άνοδος των ενοικίων δεν εξηγείται μόνο από τη συγκυρία ή από έναν μεμονωμένο παράγοντα. Αντίθετα, προκύπτει από μια συσσώρευση ανισορροπιών: περιορισμένη προσφορά κατοικιών προς μίσθωση, μεγάλη συγκέντρωση ζήτησης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, ισχυρή εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε συγκεκριμένες γειτονιές, αλλά και μια μακρά παράδοση πολιτικών που ενθάρρυναν κυρίως την ιδιοκατοίκηση. Το αποτέλεσμα είναι ότι ολοένα μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος απορροφάται από δαπάνες στέγασης, εντείνοντας την ανασφάλεια και πιέζοντας ιδιαίτερα τους ενοικιαστές.
Τα στοιχεία που αξιοποιεί η έρευνα δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης ως προς την επιβάρυνση: κατά μέσο όρο, οι δαπάνες στέγασης αντιστοιχούν στο 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό κινείται γύρω στο 19,2%. Η εικόνα είναι δυσμενέστερη για όσους δεν διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία, για τα νεότερα νοικοκυριά που επιχειρούν να αυτονομηθούν, αλλά και για ευάλωτες ομάδες που ήδη πιέζονται από το γενικότερο κόστος ζωής.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η διαΝΕΟσις επαναφέρει στο τραπέζι μια συζήτηση που μέχρι πρόσφατα παρέμενε πολιτικά «δύσκολη». Τη διερεύνηση ενός ευέλικτου πλαισίου ελέγχου των ενοικίων. Ωστόσο, η πρόταση δεν παραπέμπει σε οριζόντια «πλαφόν» ή σε γενικευμένες απαγορεύσεις αυξήσεων. Αντίθετα, μιλά για στοχευμένους μηχανισμούς που θα ενεργοποιούνται σε περιοχές με οξυμένο πρόβλημα και θα αποτρέπουν ακραίες ανατιμήσεις, λαμβάνοντας υπόψη τις τοπικές συνθήκες. Κρίσιμο σημείο είναι να διατηρηθούν επαρκή κίνητρα για τους ιδιοκτήτες, ώστε να μη συρρικνωθεί περαιτέρω η προσφορά.
Από τις πιο συγκεκριμένες προτάσεις της μελέτης ξεχωρίζει η δημιουργία Ταμείου Ασφάλισης Εκμισθώσεων. Η λογική είναι να μειωθεί το ρίσκο που συχνά επικαλούνται οι ιδιοκτήτες για τη μακροχρόνια μίσθωση: απλήρωτα ενοίκια, φθορές στο ακίνητο, δικαστικά έξοδα και καθυστερήσεις. Ένα τέτοιο ταμείο, χρηματοδοτούμενο από μέρος του φόρου εισοδήματος των ενοικίων, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «δίχτυ ασφαλείας» και να κάνει την παραδοσιακή μίσθωση πιο ελκυστική, κατά το πρότυπο πρακτικών που εφαρμόζονται διεθνώς.
Ταυτόχρονα, η έρευνα εντοπίζει αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται τα επιδόματα στέγασης. Συχνά, τα ποσά ή τα κριτήρια δεν ανταποκρίνονται στο πραγματικό κόστος κατοικίας. Γι’ αυτό προτείνεται η σύνδεση της ενίσχυσης με το ποσοστό του εισοδήματος που κατευθύνεται στο ενοίκιο, αλλά και η χρήση πιο αντικειμενικών εισοδηματικών τεκμηρίων, ώστε οι πόροι να κατανέμονται δικαιότερα και πιο αποτελεσματικά.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην «αδρανή» πλευρά του αποθέματος: τις κενές κατοικίες. Προτείνονται επιδοτήσεις για ανακαινίσεις ή ενεργειακές αναβαθμίσεις, υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρούνται ανώτατα όρια ενοικίου και ελάχιστη διάρκεια μίσθωσης, ώστε η δημόσια στήριξη να μεταφράζεται σε πραγματική ανακούφιση. Παράλληλα, η ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων προτείνεται να γίνεται με γεωγραφικά στοχευμένα μέτρα, ενώ για τη Χρυσή Βίζα εισηγείται περαιτέρω περιορισμό ή ακόμη και πλήρη αποσύνδεση από την αγορά κατοικίας.
Το συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές: η στεγαστική κρίση δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά «μπαλώματα». Χρειάζεται συνεκτικό πλαίσιο κοινωνικής στέγασης, αξιοποίηση του υπάρχοντος αποθέματος και πολιτικές που ρυθμίζουν ταυτόχρονα ζήτηση και προσφορά. Σε αυτό το μίγμα, ο έλεγχος των ενοικίων, με ξεκάθαρα κοινωνικά και οικονομικά αντίβαρα, εμφανίζεται ως εργαλείο που η Πολιτεία δεν μπορεί πλέον να αγνοεί.
Ακολούθησε την Ημερησία στο Google News!
