Η αιφνιδιαστική και ταχύτατη -αν και όχι απρόσμενη- επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών που οδήγησε στη σύλληψη του μέχρι σήμερα προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, συνιστά ένα γεγονός με επιπτώσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ τις δυο χώρες. Η εξέλιξη αυτή είναι προφανές ότι εγγράφεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανακατανομής ισχύος, αναδιαμόρφωσης συμμαχιών και μεταβολών στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, με απροσδιόριστη, ως τώρα, κατάληξη.
Η Βενεζουέλα, παρά τη δραματική υποχώρηση της παραγωγής της την τελευταία δεκαετία, παραμένει η χώρα με τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Η πολιτική αστάθεια, οι διεθνείς κυρώσεις και η κατάρρευση των υποδομών στο εσωτερικό της, έχουν περιορίσει τον ρόλο της στις αγορές, ωστόσο η γεωοικονομική της σημασία κάθε άλλο παρά έχει εκλείψει.
Αντιθέτως, σε ένα περιβάλλον αυξημένης ενεργειακής αβεβαιότητας, κάθε μεταβολή στο καθεστώς εξουσίας στο Καράκας αποκτά διεθνή βαρύτητα. Από αυτή τη σκοπιά, η αμερικανική επέμβαση ερμηνεύεται ως μια κίνηση με σαφή γεωοικονομική διάσταση. Η αναμενόμενη πολιτική μετάβαση στη Βενεζουέλα θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει σε σταδιακή άρση των κυρώσεων, επιστροφή δυτικών ενεργειακών εταιρειών και σε αύξηση της παραγωγής πετρελαίου. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα επηρέαζε άμεσα τις διεθνείς τιμές, τις ισορροπίες στον ΟΠΕΚ+, αλλά και τη στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας χωρών της Δύσης, ιδίως σε μια περίοδο όπου η Ρωσία παραμένει βασικός αλλά πολιτικά ανεπιθύμητος προμηθευτής.
Την ίδια ώρα, όμως, η επέμβαση εγείρει ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλονται οι κανόνες άσκησης ισχύος στο διεθνές σύστημα. Τα επιχειρήματα υπέρ της ενέργειας εστιάζουν στο ότι η Βενεζουέλα αποτελούσε εδώ και χρόνια ένα ιδιότυπο «γκρίζο σημείο» του διεθνούς συστήματος: ένα κράτος με σοβαρά ελλείμματα δημοκρατικής νομιμοποίησης, εκτεταμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στενές σχέσεις με ανταγωνιστές των ΗΠΑ, όπως η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν. Υπό αυτή την οπτική, η σύλληψη Μαδούρο παρουσιάζεται στην κοινή γνώμη των δυτικών κοινωνιών ως κίνηση αποσταθεροποίησης ενός αυταρχικού άξονα.
Στον αντίποδα, διατυπώνονται σοβαρές επιφυλάξεις για το προηγούμενο που δημιουργείται. Η μονομερής δράση κατά ενός εν ενεργεία αρχηγού κράτους, ακόμη και αν δεν συνοδεύεται από γενικευμένη στρατιωτική σύγκρουση, επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της κυριαρχίας και της επιλεκτικής εφαρμογής του διεθνούς δικαίου. Σε αυτό το πλαίσιο, η σύγκριση με άλλες διεθνείς κρίσεις, όπως η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ή οι ισραηλινές επιχειρήσεις στη Γάζα, αναδεικνύει τον κίνδυνο πολλαπλών μέτρων και σταθμών στη διεθνή πολιτική.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι λόγω άμεσης εμπλοκής, αλλά λόγω των αρχών που διακυβεύονται. Η ελληνική εξωτερική πολιτική παραδοσιακά εδράζεται στην προσήλωση στο διεθνές δίκαιο, την εδαφική ακεραιότητα και την απόρριψη της αναθεωρητικής λογικής. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου ισχυρές δυνάμεις της δικής μας γεωγραφικής περιφέρειας εμφανίζονται πρόθυμες να επαναπροσδιορίσουν τους κανόνες, η Αθήνα καλείται να παρακολουθήσει προσεκτικά το πώς διαμορφώνεται το νέο πλαίσιο.
Παράλληλα, η υπόθεση της Βενεζουέλας εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναδιάταξη της Λατινικής Αμερικής, όπου οι ισορροπίες μεταξύ αριστερών κυβερνήσεων, φιλελεύθερων καθεστώτων και εξωτερικών παρεμβάσεων, παραμένουν ρευστές. Η στάση χωρών όπως η Βραζιλία, το Μεξικό ή η Κολομβία θα διαδραματίσει ρόλο στο αν η εξέλιξη αυτή θα οδηγήσει σε σταθεροποίηση ή σε νέο κύκλο εντάσεων στην περιοχή.
Στο γεωπολιτικό πεδίο, η επέμβαση λειτουργεί επίσης ως μήνυμα προς «πάντα ενδιαφερόμενο». Η Κίνα και η Ρωσία, που έχουν επενδύσει πολιτικά και οικονομικά στη Βενεζουέλα, καλούνται να επανεκτιμήσουν τη δυνατότητά τους να προστατεύουν συμμάχους σε περιοχές όπου οι ΗΠΑ θεωρούν ότι διακυβεύονται ζωτικά τους συμφέροντα. Το πώς θα αντιδράσουν (διπλωματικά, οικονομικά ή στρατηγικά) θα επηρεάσει το ευρύτερο ισοζύγιο ισχύος.
Εν κατακλείδι, η σύλληψη Μαδούρο είναι η κορύφωση -και η διεθνοποίηση…- της εσωτερικής κρίσης που μαστίζει τα τελευταία χρόνια τη Βενεζουέλα. Πρόκειται για ένα γεγονός που αναδεικνύει τη στενή διασύνδεση πολιτικής ισχύος, ενεργειακών πόρων και διεθνούς νομιμότητας. Τα επιχειρήματα υπέρ και κατά της επέμβασης συνυπάρχουν και αντανακλούν βαθύτερες αντιφάσεις του σημερινού διεθνούς συστήματος. Το βέβαιο είναι ότι οι γεωπολιτικές και γεωοικονομικές συνέπειες της εξέλιξης αυτής θα συνεχίσουν να απασχολούν κυβερνήσεις και αγορές πολύ πέρα από τα σύνορα της Βενεζουέλας και για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ακολούθησε την Ημερησία στο Google News!
